W okresie występowania wysokich temperatur jednostki organizacyjne pomocy społecznej powinny objąć szczególnym monitoringiem osoby należące do grup podwyższonego ryzyka, w szczególności osoby starsze, samotne, niesamodzielne, osoby z niepełnosprawnościami, osoby w kryzysie bezdomności oraz osoby doświadczające zaburzeń psychicznych. Działania powinny koncentrować się na wczesnej identyfikacji zagrożeń, zapewnieniu dostępu do wody pitnej, monitorowaniu stanu zdrowia oraz koordynacji wsparcia z innymi służbami i instytucjami działającymi na poziomie lokalnym.
W związku z powyższym Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekazuje poniższe rekomendacje dotyczące poszczególnych grup osób wymagających wsparcia:
1. Osoby w kryzysie bezdomności:
Monitoring i działania terenowe, m.in.:
- zwiększenie częstotliwości patroli i wizyt prowadzonych przez streetworkerów, pracowników socjalnych oraz inne służby pracujące w środowisku;
- identyfikacja i patrolowanie miejsc niezamieszkanych, pustostanów, ogródków działkowych, altan i innych lokalizacji, w których mogą przebywać osoby w kryzysie bezdomności;
- prowadzenie regularnych działań informacyjnych dotyczących zagrożeń związanych z odwodnieniem i udarem cieplnym.
Zapewnienie podstawowych potrzeb dotyczących możliwości schłodzenia i dostępu do wody pitnej:
- organizacja punktów wydawania wody pitnej;
- dystrybucja wody podczas patroli terenowych;
- wskazywanie miejsc, w których można schronić się przed wysoką temperaturą (schroniska dla osób bezdomnych, noclegownie, ogrzewalnie dostosowane sezonowo, świetlice, klimatyzowane obiekty publiczne).
Współpraca międzyinstytucjonalna:
- bieżąca współpraca z policją, strażą miejską, zarządzaniem kryzysowym, organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi placówki dla osób w kryzysie bezdomności;
- wymiana informacji o osobach wymagających szczególnego wsparcia.
2. Osoby starsze, samotne i niesamodzielne:
Intensyfikacja pracy środowiskowej:
- zwiększenie liczby kontaktów telefonicznych i wizyt środowiskowych;
- sporządzenie lokalnych list osób szczególnie zagrożonych skutkami upałów (osoby samotne,
w podeszłym wieku, przewlekle chore, z niepełnosprawnościami);
- uruchamianie akcji sąsiedzkich zachęcających do zwracania uwagi na osoby mieszkające samotnie.
Weryfikacja warunków bytowych:
Podczas wizyt pracownicy socjalni lub opiekunowie powinni zwracać uwagę m.in. na:
- dostęp do wody pitnej;
- możliwość schłodzenia pomieszczeń;
- funkcjonowanie wentylacji i urządzeń chłodzących;
- dostęp do leków oraz możliwość bezpiecznego ich przechowywania;
- ogólny stan zdrowia i oznaki odwodnienia.
Usługi opiekuńcze:
- rozważenie zwiększenia częstotliwości usług opiekuńczych w okresie alertów pogodowych;
- uwzględnienie podczas wizyt kontroli nawodnienia i samopoczucia podopiecznych.
3. Placówki pomocy społecznej i wsparcia dziennego:
Placówki całodobowe (dot. w szczególności domów pomocy społecznej):
Rekomendowane działania:
- weryfikacja sprawności systemów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych;
- zapewnienie nieograniczonego dostępu do wody pitnej;
- w razie potrzeby pomoc w przyjmowaniu wody / pojenie osób mających trudności
z samodzielnym wykonywaniem codziennych czynności;
- monitorowanie stanu zdrowia mieszkańców należących do grup ryzyka;
- dostosowanie harmonogramu aktywności do warunków pogodowych;
- ograniczenie aktywności na zewnątrz w godzinach największego nasłonecznienia.
Placówki wsparcia dziennego (dot. m.in. dziennych domów pobytu, klubów seniora, centrów aktywności):
Rekomendowane działania:
- zapewnienie chłodnych pomieszczeń dostępnych dla uczestników;
- zwiększenie dostępności wody i napojów;
- prowadzenie krótkich działań edukacyjnych dotyczących bezpieczeństwa podczas upałów;
- możliwość wydłużenia godzin funkcjonowania w czasie ekstremalnych temperatur.
4. Środowiskowe domy samopomocy i placówki dla osób z zaburzeniami psychicznymi:
Osoby doświadczające kryzysów psychicznych mogą mieć ograniczoną zdolność oceny zagrożeń związanych z upałem, stąd warto:
- w prosty i zrozumiały sposób informować o bezpiecznym sposobie postepowania w przypadku upałów i przestrzegać o skutkach przegrzania organizmu;
- monitorować stan zdrowia uczestników i zadbać o przyjmowanie należytej ilości płynów;
- ograniczać aktywności terenowe w najgorętszych godzinach dnia;
- utrzymywać kontakt z rodzinami i opiekunami osób szczególnie zagrożonych skutkami upałów.
5. Koordynacja lokalna:
Rekomenduje się, aby gminy i powiaty:
- uruchamiały lokalne procedury reagowania na alerty pogodowe;
- organizowały współpracę pomiędzy ośrodkami pomocy społecznej/centrami usług społecznych, podmiotami leczniczymi, policją, strażą miejską i organizacjami pozarządowymi;
- identyfikowały miejsca, które mogą pełnić funkcję „punktów wytchnienia od upału” dostępnych dla mieszkańców;
- prowadziły lokalne kampanie informacyjne skierowane do mieszkańców.
6. Dodatkowe działania, które warto uwzględnić, np.:
- Telefony bezpieczeństwa
W okresach ogłoszonych ostrzeżeń meteorologicznych:
- uruchamianie akcji telefonicznego kontaktu z osobami samotnymi;
- zaangażowanie wolontariuszy, asystentów osób starszych oraz organizacji senioralnych.
Wykorzystanie asystentów i pracowników środowiskowych
- asystenci rodziny, pracownicy socjalni, opiekunowie i organizatorzy społeczności lokalnej mogą przekazywać informacje o osobach wymagających pilnej interwencji;
- tworzenie szybkich ścieżek zgłaszania sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia.
7. Komunikacja
Przygotowanie prostych komunikatów dla klientów pomocy społecznej dotyczących:
- objawów odwodnienia;
- objawów udaru cieplnego;
- zasad bezpiecznego przebywania na słońcu;
- konieczności regularnego przyjmowania płynów.
Rekomendacje dotyczące działań na rzecz pracowników socjalnych i innych osób pracujących w terenie:
- należy zapewnić pracownikom nieograniczony dostęp do wody pitnej;
- skrócić lub zmienić godziny pracy na zewnątrz przy temperaturach powyżej 35°C;
- wprowadzić elastyczne godziny pracy i umożliwić wykonywanie pracy zdalnej tam, gdzie to możliwe.
Zalecenie dla wszystkich jednostek, które nie maja klimatyzacji przy wysokich temperaturach dziennych powyżej 30°C:
- zamknięcie okien w godzinach 10-18;
- zasłonienie w dzień szczególnie okien od południa roletami , żaluzjami lub zasłonami;
- w placówkach całodobowych i pozostałych ( jeśli jest to możliwe ze względów;
- zabezpieczenia mienia) otwierać okna w nocy, rano i wieczorem kiedy temperatura spada.
